Health Journal 2016 Số 2 Vol.140    Healthy Life, Happy Family
Article List
‘Mỡ Trong Máu’ Nếu lẩn tránh một cách vô điều kiện thì sẽ phá vỡ sự cân bằng của dinh dưỡng

Bình thường khi nhắc đến cholesteron thì người ta chỉ biết đến nó là một thứ đáng sợ, phải đề phòng một cách vô điều kiện. Thế nhưng, cholesterol là chất nhất định phải có, không được thiếu trong việc duy trì sức khỏe của cơ thể. Hơn nữa, nếu lượng cholesterol trong máu tăng quá cao thì dễ phát sinh ra chứng xơ cứng động mạch và diễn biến bệnh với tốc độ nhanh. Vậy thì cholesterol là gì và nó có quan hệ như thế nào với các căn bệnh của người trưởng thành?

Cholesterol là một loại chất béo tồn tại bình thường trong máu. Không chỉ có trong máu không thôi mà nó còn tồn tại trong tất cả các tế bào ở khắp cơ thể chúng ta, đặc biệt là não và các tế bào thần kinh. Cholesterol là chất không thể thiếu và được sử dụng như là một nguyên liệu khi tổng hợp các chất cần thiết để duy trì sức khỏe của cơ thể, như kích thích tố tuyến thượng thận, kích thích tố tình dục v.v... Dù là chất này vô cùng quan trọng không thể thiếu trong việc duy trì sự sống của cơ thể, nhưng nế u cơ thể chứa quá nhiều cholesterol trong máu thì cũng không tốt cho sức khỏe nói chung, vì cholesterol được biết là có liên quan đến việc phát sinh ra chứng xơ cứng động mạch.

Nếu cholesterol trong máu tăng quá cao thì dễ phát sinh ra chứng xơ cứng động mạch, và làm căn bệnh diễn biến nhanh hơn mức độ bình thường. Để giảm đi tình trạng xấu đối với sức khỏe, cũng như giảm đi mức cholesterol trong máu, và trị liệu chứng xơ cứng động mạch, chúng ta phải điều chỉnh cách ăn uống hằng ngày hoặc điều trị bằng thuốc. Nhưng với một người nói chung hoặc những người bị bệnh cao cholesterol nói riêng, vì quá lo sợ bị cao mỡ trong máu, nên họ đã hoàn toàn tránh ăn mỡ từ động vật. Do đó, chúng ta hãy tìm hiểu thêm về bệnh cholesterol và nếu muốn giảm lượng cholesterol trong máu thì phải tránh ăn những loại thức ăn nào và nên chọn ăn gì để giúp ích cho sức khỏe. Đây là việc rất có lợi cho các người đi chợ chọn mua thực phẩm nấu ăn, cũng như người làm bếp, vì họ sẽ có một kiến thức tổng quát về căn bệnh này.

Chứng xơ cứng động mạch có thể giải thích một cách dễ hiểu rằng, đó chính là chứng bệnh mà việc tuần hoàn máu bị cản trở do động mạch bị xơ cứng và mạch máu trở nên hẹp bởi nhiều yếu tố như, cholesterol bị tích tụ lại trong động mạch. Việc tuần hoàn máu bị cản trở có thể gây ra vấn đề ở bất cứ nơi nào bên trong cơ thể của chúng ta, nhưng điều quan trọng là chứng xơ cứng động mạch xảy ra ở động mạch dẫn vào tim và não, đảm đang chức năng quan trọng cho việc duy trì sự sống, cũng như giúp chúng ta sinh hoạt một cách bình thường. Nếu việc tuần hoàn máu trở nên xấu đi thì sức khỏe sẽ có vấn đề, có thể gây ra một dạng tê liệt huyết não, dẫn đến chứng đột quỵ và tê liệt nữa người. Còn nếu xảy ra chứng xơ cứng động mạch ở động mạch vành và dẫn vào tim thì làm cho việc tuần hoàn máu trở nên xấu đi, có thể gây ra các căn bệnh đáng sợ như nhồi máu cơ tim hoặc chứng co tim, do đó có thể dẫn đến tình trạng xấu là qua đời đột ngột.

Người ta vẫn chưa biết nguyên nhân và lý do chính xác gây nên chứng xơ cứng động mạch đáng sợ này, nhưng thông qua các nghiên cứu khác nhau từ khoa học, họ đã tìm ra loại người nào dễ mắc phải căn bệnh này.

Theo nghiên cứu, chứng xơ cứng động mạch thường xảy ra với những người có huyết áp cao, cholesterol cao, người hút thuốc nhiều, người không tập thể dục thường xuyên, người béo phì, người bị tiểu đường và người hay lo lắng hay bị căng thẳng quá mức. Khi so sánh với những người không hút thuốc, thì chứng xơ cứng động mạch không thường xảy đến với họ. Theo kinh nghiệm của các nhà khoa học, để tránh tình trạng xơ cứng động mạch, thì bệnh nhân đang bị bệnh cao huyết áp nên được điều trị trước, sau đó nên nổ lực giảm lượng cholesterol trong máu, ngưng hút thuốc lá, chữa trị bệnh tiểu đường, điều chỉnh cân nặng và tiếp tục tập thể dục đều đặn.

‘Không phải nói cholesterol cao thì tất cả đều bị xơ cứng động mạch’

Người ta gọi các điều kiện làm chứng xơ cứng động mạch dễ diễn ra là nhân tố nguy hiểm của chứng bệnh này, nên các nhân tố nguy hiểm này càng nhiều thì khả năng diễn ra chứng xơ cứng động mạch càng cao. Trường hợp của Hàn Quốc cũng tương tự như vậy, trong quá khứ, khi tiêu chuẩn kinh tế và thu nhập của người dân không cao, và cuộc sống sinh hoạt không phong phú đa dạng, thì nguyên nhân tử vong chủ yếu là các bệnh truyền nhiễm, suy dinh dưỡng và bệnh về đường tiêu hóa. Nhưng khi thu nhập của người dân tăng lên và cuộc sống sinh hoạt ngày càng đa dạng, thì số người tử vong do các bệnh liên quan đế bộ máy tuần hoàn ngày càng nhiều hơn, như bệnh cao huyết áp, và số tử vong do xơ cứng động mạch cũng đang có xu hướng tăng dần. Do đó có thể nói, nguyên nhân tử vong của người Hàn Quốc đang có xu hướng giống như các nước đã và đang phát triển hiện nay. Cũng vì nguyên nhân này, các bác sĩ cũng như các nhà nghiên cứu về khoa học nên khuyến cáo và hướng dẫn người dân về cách ăn uống, sinh hoạt, cũng như chăm sóc sức khỏe của mình một cách cẩn thận để phòng tránh việc phát sinh và tiến triển của bệnh xơ cứng động mạch.

Điều quan trọng nhất trong chế độ ăn uống mà có thể đề phòng và chữa trị chứng xơ cứng động mạch chính là việc giảm hấp thu chất béo từ động vật, tùy theo thói quen ăn uống và tầng lớp trong xã hội thì sẽ có điểm khác biệt. Theo nghiên cứu và tìm hiểu về 3 chất thường xuất hiện trong bữa ăn của người dân Hàn Quốc, thì đường chiếm khoảng 70 ~ 75%, chất béo 10~15%, protein 10~12%. Nếu so với tiêu chuẩn mà các nhà dinh dưỡng học cho là tốt nhất để hấp thu vào cơ thể chúng ta là chất đường 60%, chất béo 25%, protein 15%, thì lượng hấp thu chất béo của người Hàn Quốc thuộc loại thấp.

Do đó, trong quan điểm về việc ngăn ngừa chứng xơ cứng động mạch, thì việc giảm hấp thu chất béo động vật cũng quan trọng không kém. Ví dụ trong trường hợp của người Hàn Quốc, họ cần phải tăng lượng hấp thu chất béo động vật hoặc protein lành tính vào cơ thể, không cần phải lo lắng nhiều về lượng cholesterol trong máu như những sắc dân khác. Vậy thì người như thế nào mới phải lo lắng về lượng cholesterol? Trước tiên, người cần phải cẩn thận là người có lượng cholesterol trong máu cao. Mức tiêu chuẩn gọi là cao thì không phải lúc nào cũng đồng nhất, nhưng thông thường nếu nồng độ trong máu cao hơn 250mg/dl thì chúng ta nên chú ý nhiều hơn và cẩn thận hơn, cũng có nhiều người nên duy trì ở mức dưới 200mg/dl thì tốt. Dù là mức cholesterol cao giống nhau, nhưng người hút thuốc thì có nhiều nguy cơ mắc chứng xơ cứng động mạch hơn người có lượng cholesterol cao, do đó, người đang hút thuốc phải chú ý nhiều tới sức khỏe của mình và thận trọng nhiều hơn nữa.

Hơn nữa, việc quan trọng chính của chúng ta là ăn uống một cách điều độ để làm giảm lượng cholesterol, nhưng lại không điều trị bệnh cao huyết áp hay vẫn tiếp tục hút thuốc thì sẽ không phù hợp với cách chữa trị của bác sĩ. Do đó, cách ăn uống cũng như sinh hoạt hằng ngày của chúng ta phải phù hợp với nhau, nhằm giúp đối phó với căn bệnh nguy hiểm này. Nếu chúng ta bị bệnh cao huyết áp, thì nên gặp bác sĩ để chuẩn đoán và chữa trị. Cũng giống như người đang hút thuốc, họ phải ngưng hút thì mới có lợi cho sức khỏe. Riêng người bị cao huyết áp thì cần phải tìm cách đối phó với cholesterol triệt để hơn là người không bị cao huyết áp. Còn người bị bệnh tiểu đường hoặc bị béo phì cũng nên điều chỉnh lượng cholesterol, sau đó họ cần tìm hiểu xem phải làm cách nào tốt nhất để triệt để căn bệnh này. Trong máu chúng ta có 2 loại cholesterol chính. Loại thứ nhất có tỉ trọng cao và loại thứ hai có tỉ trọng thấp. Theo nghiên cứu, loại tỉ trọng thấp dễ dẫn đến chứng xơ cứng động mạch, còn loại tỉ trọng cao thì ngược lại có thể đề phòng chứng xơ cứng động mạch. Do đó, có thể gọi việc tăng loại có tỉ trọng cholesterol cao và giảm loại có tỉ trong cholesterol thấp, là cách giữ gìn sức khỏe tốt nhất.

Đối với việc tăng loại có tỉ trọng cholesterol cao thì việc tập thể dục đều đặn, ngưng hút thuốc, uống một chút rượu có thể thể đem lại hiệu quả tốt, nhưng nếu cố ý uống rượu quá nhiều và có hại cho sức khỏe thì kết quả sẽ ngược lại. Theo phương pháp của các nhà khoa học, nếu chúng ta bị cao cholesterol, cách tốt nhất là chúng ta nên tập thể dục thường xuyên và cai thuốc lá là tốt nhất. Đối với phương pháp giảm cholesterol có tỉ trọng thấp, chúng ta nên giảm hấp thu chất béo từ các thực phẩm, cũng như mỡ từ động vật, đây là việc rất cần thiết cho sức khỏe. Chúng ta cũng có thể hấp thu một ít lượng cholesterol tốt vào cơ thể như dầu dừa, chocolate, bơ hoặc chất béo bão hòa. Nhưng đối với những thực phẩm chứa quá nhiều axit béo bão hòa, thì ngược lại sẽ làm giảm hiệu quả. Do đó, chúng ta nên ăn nhiều loại dầu có gốc thực vật được làm từ hạt của hoa hướng dương, hạt bắp mà có chứa nhiều chất béo không bão hòa. Chúng ta nên giảm hấp thu các loại thịt, tôm, gan hoặc thận của heo, bò và lòng đỏ trứng, đây chính là những thực phẩm có chứa nhiều cholesterol. Dù trong cá có chứa nhiều protein lành tính và có lợi cho sức khỏe, nhưng hàm lượng chất béo lại quá ít, nên phần lớn chúng ta không cần phải hạn chế. Tuy nhiên, vì trứng và thịt không tốt cho sức khỏe, nên tất cả mọi người đều tránh ăn trứng và thịt, là điều hoàn toàn không đúng. Chúng ta cũng cần phải ăn ít thịt và trứng để cơ thể chúng ta có được một số lượng chất béo cơ bản. Nếu không, cơ thể sẽ thiếu đi lượng chất béo cần thiết, giống như trường hợp của người dân Hàn Quốc, cách ăn uống điều độ sẽ bảo vệ sức khỏe lâu dài hơn. Ở Mỹ, người ta khuyên rằng nên ăn lòng đỏ trứng 3 cái một tuần, thịt bò và thịt heo thì nên ăn 1 tuần 5 lần với lượng vừa phải, thường xuyên ăn cá, nên dùng nhiều dầu gốc thực vật thay cho dầu gốc động vật, nên giảm ăn tôm, gan và thận. Nếu chúng ta so sánh cách ăn uống để giảm lượng tiêu thụ chất béo ở Mỹ, và cách ăn uống của hầu hết của người Hàn Quốc thì vẫn có sự khác biệt rất lớn. Theo nghiên cứu của những nhà khoa học thì họ cho rằng, chất béo động vật hay cholesterol thì có thể có hại cho sức khỏe nói chung, nên ngay cả những người hoàn toàn không cần phải chú ý đến lượng mỡ trong máu cũng chủ trương dùng chế độ ăn chay, tránh xa các loại thịt. Do đó, xảy ra tình trạng thiếu hụt lượng protein và chất béo cần thiết cho việc phát triển cơ bắp và duy trì sức khỏe của cơ thể. Vì vậy, chúng ta ít nhất phải tiêu thụ 25% lượng calories mỗi ngày bằng chất béo mà có lợi cho cơ thể của chúng ta.

‘Axit béo không bão hòa, ngược lại có thể làm giảm lượng cholesterol’

Nếu vậy thì gia đình chúng ta nên quản lý cách ăn uống như thế nào là tốt cho sức khỏe nhất? Điều chúng ta cần phải chú ý nhiều nhất là bắt đầu từ việc nuôi dưỡng trẻ em về cách ăn uống khi chúng còn nhỏ. Khẩu vị được quyết định từ khi còn nhỏ, nên việc làm cho trẻ đi theo chiều hướng tốt từ khi còn nhỏ là rất quan trọng. Có thể nói, nếu so sánh thực phẩm mà những người lớn bây giờ đã từng ăn vào lúc nhỏ thì thực phẩm mà trẻ em bây giờ được ăn thì vô cùng phong phú, chứa nhiều dinh dưỡng hơn xưa. Có thể thấy rõ điều này ở cân nặng của trẻ em bây giờ. Ngay từ nhỏ, nếu bị thừa cân thì dù đã trưởng thành thì cũng có nhiều trường hợp khó điều chỉnh cân nặng. Do đó, nên điều chỉnh lượng thực phẩm để không bị thừa cân. Hơn nữa, thực phẩm có chứa nhiều chất béo bão hòa như bơ và phô mai thì có thể làm tăng cholesterol trong cơ thể, nên chúng ta cần hạn chế những thực phẩm này. Thay vào đó, chúng ta nên cho trẻ ăn nhiều cá, giúp cung cấp đầy đủ protein cần thiết cho quá trình tr ưởng thành của trẻ. Đối với thịt heo và thịt bò, nếu chúng ta loại bỏ bớt đi chất béo và ăn với số lượng ít lại thì sẽ không có hại nhiều cho sức khỏe. Nếu chúng ta quá cẩn thận về cholesterol và chỉ ăn thức ăn không có chất dinh dưỡng thì ngược lại có thể gây hại cho sức khỏe và sự trưởng thành của trẻ. Đối với chất béo gốc động vật thì không tốt cho sức khỏe, nên chúng ta nên thay thế bằng chất béo gốc thực vật. Ví dụ như khi ăn bánh mì, nếu phải ăn cùng với bơ thì nên dùng bơ thực vật. Dù là người lớn thì nguyên tắc ăn uống cũng không khác gì với trẻ em. Cũng như việc tập thể dục đều đặn cũng có thể quản lý cân nặng và giúp ích đề phòng bệnh xơ cứng động mạch, do làm tăng lượng cholesterol tỉ trọng cao. Tuy nhiên, nếu một người ở độ tuổi trung niên chưa bao giờ tập thể dục, bất ngờ, tập thể dục quá sức, thì kết quả sẽ đi ngược lại, sẽ làm hại cho sức khỏe. Nếu muốn có được sức khỏe tốt, chúng ta cần phải bắt đầu tập những bài thể dục nhẹ, sau đó mới tăng mức độ lên từ từ và phù hợp với sức khỏe của mỗi chúng ta. Nếu sức khỏe có vấn đề gì, thì trước tiên nên hỏi ý kiến của bác sĩ. Nếu thừa cân thì có thể dẫn đến bệnh cao huyết áp và thúc đẩy sự hình thành của chứng xơ cứng động mạch, nên chúng ta luôn luôn chú ý và duy trì cân nặng ở một mức lý tưởng. Chúng ta phải kiểm tra sức khỏe và cơ thể theo định kỳ của bác sĩ gia đình chỉ định mỗi năm, nếu phát hiện ra mức cholesterol cao thì cần phải chú ý đến chế độ ăn uống triệt để hơn. Vừa quản lý sức khỏe nói chung, vừa để ý tới lượng cholesterol nói riêng, là điều rất cần thiết để bảo vệ sức khỏe lâu dài.